દિલ્લી હાઈકોર્ટનો મહત્ત્વપૂર્ણ ચુકાદો: સમાધાનથી પટાવેલા દાવા, કાઉન્ટર-ક્લેમ કે અપીલમાં કોર્ટ ફીની સંપૂર્ણ પરત ફરવી જોઈએ, તે કાયદેસર હક છે

નવી દિલ્લી: દિલ્લી હાઈકોર્ટે એક મહત્ત્વપૂર્ણ ચુકાદામાં ઠરાવ્યું છે કે જ્યારે કોઈ દાવો, કાઉન્ટર-ક્લેમ કે અપીલ પક્ષકારો વચ્ચે સમાધાનથી પટાવી નાખવામાં આવે ત્યારે સંબંધિત પક્ષને કોર્ટ ફીની સંપૂર્ણ પરત મળવાનો કાયદેસર હક છે. જસ્ટિસ અનિલ ક્ષેતરપાલ અને જસ્ટિસ ભારત પરાશરની ડિવિઝન બેન્ચે જણાવ્યું કે કોર્ટ ફી એક્ટ, ૧૮૭૦ની સુધારેલી કલમ ૧૬ હેઠળ આ પરત ફરવી એ "સારભૂત કાયદેસર હક" (substantive statutory entitlement) છે. બેન્ચે કહ્યું કે "દાવો, કાઉન્ટર-ક્લેમ કે અપીલ સમાધાન કે સમજૂતીથી પટાવેલી હાલતમાં ચૂકવેલી કોર્ટ ફીની સંપૂર્ણ પરત ફરવી એ સારભૂત કાયદેસર હક છે. પરિણામે, એકવાર કેસ સમાધાન કે સમજૂતીથી પટાવી દેવાય અને કોર્ટે તે અંગેનું પ્રમાણપત્ર આપી દે, તો પછી આવી પરત માટે અલગ અરજી કે પિટિશન કરવાની જરૂર ન રહે."

આ અવલોકનો બેન્ચે એક કંપની – મેસર્સ હાઈટેક એન્ટરપ્રાઈઝિસ દ્વારા બીજી સંસ્થા – મેસર્સ મોડર્ન કન્સ્ટ્રક્શન કંપની દિલ્લી સામે દાખલ કરાયેલી અપીલમાં કોર્ટ ફીની પરત માગતી અરજીની સુનાવણી દરમિયાન કર્યા હતા. કોર્ટે નોંધ્યું કે દિલ્લી સરકારે ૬ માર્ચના રોજની એક અધિસૂચના દ્વારા કોર્ટ ફી એક્ટની કલમ ૧૬માં સુધારો કર્યો છે, જેમાં અગાઉની કલમ ૧૬-એ રદ કરીને તેની જગ્યાએ નવી જોગવાઈ મૂકવામાં આવી છે. સુધારેલી જોગવાઈ મુજબ, જ્યારે દાવા કે અપીલના પક્ષકારો કોઈ પણ તબક્કે – કોર્ટની દખલ સાથે કે વગર, અને સિવિલ પ્રોસિજર કોડની કલમ ૮૯ હેઠળના સમાધાનના કોઈ પણ માધ્યમનો ઉપયોગ કરીને કે ન કરીને – તેમનો વિવાદ સમાધાનથી પટાવે ત્યારે વાદી કે કાઉન્ટર-ક્લેમદારને ચૂકવેલી સંપૂર્ણ કોર્ટ ફી પરત મેળવવા માટે કોર્ટ તરફથી પ્રમાણપત્ર મળવાનો હક બને છે.

બેન્ચે ઠરાવ્યું કે સુધારેલી જોગવાઈનું સાદું વાંચન સ્પષ્ટ કરે છે કે કેસ સમાધાન કે સમજૂતીથી પટાવી દેવાય પછી પરત ફરવાનો હક ઊભો થાય છે. કોર્ટે વધુમાં સ્પષ્ટ કર્યું કે એકવાર કેસ સમાધાન કે સમજૂતીથી પટાવી દેવાય અને કોર્ટે જરૂરી પ્રમાણપત્ર આપી દે, તો પછી આવી પરત માગવા માટે અલગ અરજી કે પિટિશન કરવાની જરૂર નથી. તદનુસાર, કોર્ટે નિર્દેશ આપ્યો કે જ્યારે પણ કોઈ કેસ – કલમ ૮૯ સીપીસી હેઠળના માધ્યમોનો ઉપયોગ કરીને કે વગર – સમાધાન થાય, ત્યારે કોર્ટે સમાધાનની શરતો મુજબ કેસ પટાવતી વખતે કોર્ટ ફીની પરત ફરવાનો નિર્દેશ આપવો જોઈએ અને સંબંધિત પક્ષકારોને દાવા કે કાઉન્ટર-ક્લેમ અંગે ચૂકવેલી સંપૂર્ણ રકમ પરત મેળવવા માટે અધિકૃત કરતું પ્રમાણપત્ર પણ આપવું જોઈએ. બેન્ચે કહ્યું કે "કોર્ટે પક્ષકારોને દાવા/કાઉન્ટર-ક્લેમ અંગે ચૂકવેલી સંપૂર્ણ કોર્ટ ફી પરત મેળવવા માટે અધિકૃત કરતું પ્રમાણપત્ર પણ આપવું જોઈએ, જેથી પક્ષકારોને આવી પરત માગવાની કોઈ જવાબદારી પડવાની જરૂર ન રહે."

કોર્ટે દિલ્લી સરકારને પણ નિર્દેશ આપ્યો કે તે આવા કેસોમાં કોર્ટ દ્વારા આપવામાં આવેલા પ્રમાણપત્રની રજૂઆત થતાં જ સમયબદ્ધ રીતે કોર્ટ ફીની પરત ફરવાની ખાતરી કરવા માટે જરૂરી પગલાં લે. બેન્ચે કહ્યું કે "જીએનસીટીડીના વરિષ્ઠ સ્ટેન્ડિંગ કાઉન્સેલ (સિવિલ)ને વિનંતી છે કે તેઓ સંબંધિત સત્તાવાળાઓને આ પ્રકારના તમામ કેસોમાં જરૂરી વહીવટી પગલાં લેવાની ખાતરી કરાવે, જેથી કોર્ટોમાં બિનજરૂરી મુકદ્દમાબાજી ટાળી શકાય." બેન્ચે વધુમાં નિર્દેશ આપ્યો કે આ આદેશની એક નકલ હાઈકોર્ટના રજિસ્ટ્રાર જનરલને મોકલવામાં આવે, જેથી તેને તમામ પ્રિન્સિપલ ડિસ્ટ્રિક્ટ એન્ડ સેશન્સ જજો સુધી પ્રસારિત કરી શકાય. આ કેસનું શીર્ષક "મેસર્સ હાઈટેક એન્ટરપ્રાઈઝિસ વિરુદ્ધ મેસર્સ મોડર્ન કન્સ્ટ્રક્શન કંપની દિલ્લી" છે. આ ચુકાદાથી દેશભરમાં સમાધાનથી પટાવેલા કેસોમાં કોર્ટ ફીની પરત મેળવવાની પ્રક્રિયા સરળ બનવાની તેમજ પક્ષકારોને રાહત મળવાની ધારણા છે.