મદ્રાસ હાઈકોર્ટનો મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો: બનાવટી વેચાણ દસ્તાવેજ અને જમીન કબજિયાત કેસમાં A3થી A6ની અરજીઓ ફગાવાઈ, ષડયંત્રના પ્રથમ દૃષ્ટિએ પુરાવા હોવાનું નોંધ્યું

ચેન્નાઈ: જમીન કબજિયાત, બનાવટી વેચાણ દસ્તાવેજ, સરકારી નોંધણી રેકોર્ડમાં કથિત ફેરફાર અને બનાવટી દસ્તાવેજના આધારે પટ્ટો મેળવવાના આરોપો સાથે જોડાયેલા મહત્વપૂર્ણ ફોજદારી કેસમાં મદ્રાસ હાઈકોર્ટે ચાર આરોપીઓને રાહત આપવાનો ઇનકાર કર્યો છે. જસ્ટિસ જી.કે. ઇળંથિરૈયને 25 સપ્ટેમ્બર, 2026ના રોજ આપેલા કોમન ઓર્ડરમાં A3થી A6 તરીકે આરોપી બનાવાયેલા ચાર વ્યક્તિઓ દ્વારા Cr.P.C.ની કલમ 482 હેઠળ દાખલ કરાયેલી અરજીઓ ફગાવી દીધી હતી. કોર્ટે નોંધ્યું કે તપાસ દરમિયાન એકત્ર થયેલા રેકોર્ડમાં આરોપીઓએ પરસ્પર સંકલન કરીને કથિત બનાવટી દસ્તાવેજ તૈયાર કરવો, ઇન્ડેક્સ રજિસ્ટરમાં સુધારા કરવો, દસ્તાવેજ વારંવાર અપલોડ કરવો અને ઉચ્ચ અધિકારીઓ પાસેથી મંજૂરી મેળવવી જેવી બાબતો અંગે પ્રથમ દૃષ્ટિએ સામગ્રી ઉપલબ્ધ છે. જોકે, આરોપીઓ ખરેખર ષડયંત્રમાં સંડોવાયેલા હતા કે નહીં, તેમને બનાવટની જાણ હતી કે નહીં અને ગુનાહિત ઈરાદો હતો કે નહીં તેનો અંતિમ નિર્ણય ટ્રાયલ દરમિયાન પુરાવાની સંપૂર્ણ કસોટી બાદ જ થઈ શકે તેમ કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે.

કેસમાં Crl.O.P.Nos.9756, 12717, 12724 અને 15044 of 2026 તથા સંબંધિત Crl.M.P.Nos.6942, 8626, 8635, 9659 અને 9661 of 2025 દાખલ કરવામાં આવી હતી. આ ચારેય અરજીઓ C.C.No.123 of 2026માં ચાલી રહેલી કાર્યવાહી રદ કરવાની માગ સાથે કરવામાં આવી હતી. ટ્રાયલ કોર્ટ, XI Metropolitan Magistrate, Saidapet, Chennai દ્વારા IPCની કલમ 120B, 420, 448, 465, 467, 468 અને 471 હેઠળના ગુનાઓ અંગે કાર્યવાહી આગળ ધપાવવામાં આવી રહી હતી. ચાર અરજદારોમાં S. Sabareeshને A3, R. Ravindranathને A6, K. Venkata Subramanianને A5 અને B. Manimozhiyanને A4 તરીકે દર્શાવવામાં આવ્યા હતા.

1975ના ગીરો દસ્તાવેજને વેચાણ દસ્તાવેજ તરીકે રજૂ કરવાનો આરોપ

પ્રોસિક્યુશનના કેસ મુજબ, ફરિયાદી D. Kalaivaniએ આરોપ મૂક્યો હતો કે A1એ A2થી A7 અને અન્ય લોકો સાથે મળીને 20 ઓક્ટોબર, 1975ના Document No.3994/1975ને કથિત રીતે બનાવટી વેચાણ દસ્તાવેજ તરીકે રજૂ કર્યો હતો. આરોપ એવો હતો કે મૂળ દસ્તાવેજ ગીરો દસ્તાવેજ હતો, પરંતુ તેના નંબરનો ઉપયોગ કરીને સબ-રજિસ્ટ્રાર ઓફિસ, તંબારમના રેકોર્ડમાં તેને વેચાણ દસ્તાવેજ તરીકે દર્શાવવામાં આવ્યો. ત્યારબાદ ઇન્ડેક્સ રજિસ્ટરમાં કથિત સુધારા કરવામાં આવ્યા અને આ દસ્તાવેજને અસલી દસ્તાવેજ તરીકે અપલોડ કરવામાં આવ્યો. આ દસ્તાવેજના આધારે A1એ 18 ઓક્ટોબર, 2020ના રોજ સર્વે નંબરો 230/1B, 125/1A અને 125/1Cમાં કુલ આશરે 123/128 સેન્ટ જમીન અંગે પટ્ટો મેળવ્યો હોવાનો આરોપ છે, જ્યારે તંબારમ સબ-રજિસ્ટ્રાર ઓફિસના રેકોર્ડમાં એવો વેચાણ દસ્તાવેજ ઉપલબ્ધ ન હોવાનું ફરિયાદમાં જણાવાયું હતું.

પ્રોસિક્યુશન તરફથી વધુમાં આરોપ મૂકવામાં આવ્યો હતો કે સંબંધિત રજિસ્ટ્રેશન અધિકારીઓના યુઝર આઈડી અને પાસવર્ડનો ઉપયોગ કરીને રેકોર્ડમાં દસ્તાવેજ અપલોડ કરવા તથા સુધારા કરવાની કાર્યવાહી કરવામાં આવી હતી. A7 તરીકે દર્શાવાયેલા Village Administrative Officer (VAO)એ પણ કથિત રીતે A1ને સહયોગ આપ્યો, બનાવટી દસ્તાવેજ સ્વીકારી પટ્ટો આપવા ભલામણ કરી અને તે જ દિવસે 30 વર્ષના જમીન વેરાની રસીદો જારી કરી હોવાનો આરોપ છે. ફરિયાદમાં એવો પણ આક્ષેપ હતો કે A1 આશરે 30 અન્ય લોકો સાથે મળીને ફરિયાદીની જમીનમાં પ્રવેશ્યો, ત્યાંનું શેડ નુકસાન કર્યું અને અંદર રહેલો સામાન દૂર કર્યો.

ફરિયાદથી FIR અને ચાર્જશીટ સુધીનો ઘટનાક્રમ

ફરિયાદીએ શરૂઆતમાં Land Grabbing-II, CCB-II, Vepery, Chennaiના પોલીસ ઇન્સ્પેક્ટરનો સંપર્ક કર્યો હતો. તપાસ બાદ 13 એપ્રિલ, 2021ના રોજ ફરિયાદીને રેવન્યુ અધિકારીઓ સમક્ષ યોગ્ય કાર્યવાહી કરવા જણાવાયું હતું. ત્યારબાદ ફરિયાદીએ તપાસ ટ્રાન્સફર કરવાની માગ સાથે W.P.No.11751 of 2021 દાખલ કરી હતી. મદ્રાસ હાઈકોર્ટે 28 ફેબ્રુઆરી, 2022ના રોજ ફરિયાદ પ્રથમ પ્રતિવાદી પોલીસને ટ્રાન્સફર કરી FIR નોંધવાનો તથા નવ મહિનામાં તપાસ પૂર્ણ કરવાનો આદેશ આપ્યો હતો. તેના અનુસંધાને 25 એપ્રિલ, 2022ના રોજ Crime No.2 of 2022 નોંધાયો હતો. શરૂઆતમાં IPCની કલમ 120B, 147, 148, 448, 427, 379, 465, 467, 468 અને 471 હેઠળ ગુનાઓ નોંધાયા હતા. તપાસ પૂર્ણ થયા બાદ પોલીસ દ્વારા અંતિમ રિપોર્ટ રજૂ કરવામાં આવ્યો અને ટ્રાયલ કોર્ટે C.C.No.123 of 2026 તરીકે કેસમાં સંજ્ઞાન લીધું.

A3નો બચાવ: લોગિનનો દુરુપયોગ થયો હોવાનો દાવો

A3 S. Sabareesh તરફથી દલીલ કરવામાં આવી હતી કે કથિત ગુનાનો સમયગાળો 18 ઓક્ટોબર, 2020થી 5 ફેબ્રુઆરી, 2021 સુધીનો દર્શાવવામાં આવ્યો છે, પરંતુ આ સમયગાળા દરમિયાન A3ના લોગિન IDથી કોઈ દસ્તાવેજ સ્કેન કરવામાં આવ્યો ન હતો. તેમના તરફથી એવો બચાવ લેવામાં આવ્યો કે A2એ તેમની જાણ કે સંમતિ વિના તેમના લોગિન ક્રેડેન્શિયલનો ઉપયોગ કર્યો હતો. index correctionની પ્રક્રિયામાં લેખિત અરજી, મૂળ દસ્તાવેજોની ચકાસણી અને ત્યારબાદ જરૂરી મંજૂરીની પ્રક્રિયા હોવાનો પણ બચાવ પક્ષે ઉલ્લેખ કર્યો હતો. તેથી માત્ર તેમના લોગિનનો ઉપયોગ થયો હોવાના આધારે તેમની ગુનામાં સંડોવણી સાબિત થઈ શકે નહીં તેવી દલીલ કરવામાં આવી હતી.

બચાવ પક્ષે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે સંબંધિત અરજી A2એ સ્વીકારી હતી અને અંતિમ મંજૂરી A6 તરીકે રહેલા District Registrarએ આપી હતી. A3થી A5એ ન તો અરજી સ્વીકારી હતી કે ન તો સંબંધિત રેકોર્ડમાં સુધારો કર્યો હતો. CCTV ફૂટેજમાં પણ તેઓ ઘટનાના સમયે ઓફિસમાં હાજર ન હોવાનું દલીલ કરવામાં આવ્યું હતું. લોગિન ક્રેડેન્શિયલ કયા IP address પરથી વપરાયા હતા તથા A2 દ્વારા સબ-રજિસ્ટ્રાર તરીકે કથિત રીતે સહીનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હોવા અંગે પણ બચાવ પક્ષે દલીલો કરી હતી.

A6નો બચાવ: 13,647 સુધારા અરજીઓમાંની એક મંજૂર કરી હતી

A6 R. Ravindranath તે સમયગાળા દરમિયાન Chennai South Registration Districtમાં District Registrar તરીકે ફરજ બજાવતા હતા. તેમના વકીલ તરફથી દલીલ કરવામાં આવી હતી કે તેઓ માત્ર મંજૂરી આપનારી સત્તા હતા અને સંબંધિત Sub-Registrar તરફથી ભલામણ મળ્યા બાદ નિયમિત પ્રક્રિયા મુજબ મંજૂરી આપતા હતા. તેમના કાર્યકાળ દરમિયાન 17 Sub-Registrars દ્વારા રજૂ કરાયેલી કુલ 13,647 correction applications તેમણે મંજૂર કરી હતી અને તેમાં Document No.3994 of 1975 સંબંધિત correction પણ સામેલ હતી. તેથી માત્ર સત્તાવાર ફરજના ભાગરૂપે મંજૂરી આપવાથી ષડયંત્રમાં તેમની ભાગીદારી સાબિત થતી નથી તેવી દલીલ કરવામાં આવી હતી.

A6 તરફથી વધુમાં જણાવાયું હતું કે તેમની સામે સક્રિય ભાગીદારી, ગુનાહિત ઈરાદો, બનાવટી દસ્તાવેજ બનાવવામાં સંડોવણી, રેકોર્ડમાં ફેરફાર કે કોઈ નાણાકીય લાભ મેળવ્યો હોવાના સ્વતંત્ર પુરાવા નથી. તેથી તેમની સામેની કાર્યવાહી રદ કરવાની માગ કરવામાં આવી હતી.

હાઈકોર્ટને પ્રથમ દૃષ્ટિએ ષડયંત્રની સામગ્રી મળી

બંને પક્ષોની દલીલો સાંભળ્યા બાદ મદ્રાસ હાઈકોર્ટે નોંધ્યું કે રેકોર્ડ પર એવી પ્રથમ દૃષ્ટિએ સામગ્રી છે કે આરોપીઓએ પરસ્પર સંકલન કરીને 20 ઓક્ટોબર, 1975ના Document No.3994ને લગતા રેકોર્ડમાં ગીરો દસ્તાવેજનો નંબર ઉપયોગ કરીને કથિત બનાવટી વેચાણ દસ્તાવેજ દાખલ કર્યો હતો. ત્યારબાદ ઇન્ડેક્સ રજિસ્ટરમાં સુધારા કરવામાં આવ્યા હતા અને આ દસ્તાવેજને 1 સપ્ટેમ્બર, 2020, 18 સપ્ટેમ્બર, 2020, 9 નવેમ્બર, 2020, 18 નવેમ્બર, 2020, 21 નવેમ્બર, 2020, 15 એપ્રિલ, 2021, 1 જુલાઈ, 2021, 5 જુલાઈ, 2021 અને 9 જુલાઈ, 2021ના રોજ અપલોડ કરવામાં આવ્યો હોવાની નોંધ કોર્ટએ કરી હતી.

કોર્ટે ખાસ જણાવ્યું કે તપાસ દરમિયાન એકત્ર થયેલી સામગ્રીમાં લોગિન ક્રેડેન્શિયલનો ઉપયોગ, દસ્તાવેજનું વારંવાર અપલોડ થવું અને ઉચ્ચ અધિકારીઓ પાસેથી મંજૂરી મેળવવાની પ્રક્રિયા અંગે સામગ્રી ઉપલબ્ધ છે. તેથી દરેક આરોપીની ભૂમિકાને સંપૂર્ણપણે અલગ કરીને જોવી યોગ્ય નહીં બને, કારણ કે પ્રોસિક્યુશનનો કેસ એક મોટા કથિત ષડયંત્રમાં વિવિધ આરોપીઓ દ્વારા અલગ-અલગ તબક્કે કરવામાં આવેલી સંકલિત કામગીરી પર આધારિત છે. કોર્ટના મત મુજબ આ તબક્કે લોગિન ક્રેડેન્શિયલના વારંવાર ઉપયોગને માત્ર અનધિકૃત દુરુપયોગ કહીને અવગણી શકાય નહીં.

‘લોગિનનો દુરુપયોગ થયો’ કે જાણપૂર્વક ષડયંત્રમાં ભાગ લીધો? જવાબ ટ્રાયલમાં મળશે

હાઈકોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે આરોપીઓને કથિત બનાવટની જાણ હતી કે નહીં, તેમણે જાણપૂર્વક ષડયંત્રમાં ભાગ લીધો કે નહીં અને તેમની પાસે જરૂરી mens rea એટલે કે ગુનાહિત માનસિક ઈરાદો હતો કે નહીં—આ તમામ પ્રશ્નો પુરાવાની કસોટી સાથે જોડાયેલા છે. આવા વિવાદિત તથ્યોનો અંતિમ નિર્ણય Section 482 હેઠળની quashing petitionમાં કરી શકાય નહીં. આરોપીઓ દ્વારા કરવામાં આવેલા ‘લોગિનનો દુરુપયોગ’, ‘ઘટના સમયે ઓફિસમાં હાજર ન હતા’ અથવા ‘જાણ નહોતી’ જેવા બચાવ ટ્રાયલ કોર્ટ સમક્ષ યોગ્ય પુરાવા રજૂ કરીને સાબિત કરવાના રહેશે.

કોર્ટે વધુમાં નોંધ્યું કે IPCની કલમ 465, 467, 468 અને 471 હેઠળના ગુનાઓ માટે આરોપીએ નાણાકીય લાભ મેળવ્યો હોવાનો પુરાવો દરેક સ્થિતિમાં જરૂરી નથી. બનાવટી દસ્તાવેજ બનાવવો અથવા તેનો ઉપયોગ કરવો અને જરૂરી જાણકારી તથા ઈરાદા સાથે સંબંધિત કૃત્યો થયા હોવાની પ્રથમ દૃષ્ટિએ સામગ્રી ઉપલબ્ધ હોય તો કાર્યવાહી આગળ વધી શકે છે. આ કેસમાં તપાસ દરમિયાન મળેલી સામગ્રીમાં cheating, forgery અને fabrication of documents સંબંધિત ગુનાઓ બનતા હોવાના પ્રથમ દૃષ્ટિએ પૂરતા સંકેતો હોવાનું કોર્ટે નોંધ્યું હતું.

ઈલેક્ટ્રોનિક રેકોર્ડ સાથે અન્ય પુરાવા પણ જોવાના રહેશે

હાઈકોર્ટે કહ્યું કે આ કેસમાં માત્ર લોગિન રેકોર્ડ પર આધાર રાખીને આરોપીઓની સંડોવણી દર્શાવવામાં આવી નથી. ઈલેક્ટ્રોનિક રેકોર્ડને આરોપીઓના વર્તન, દસ્તાવેજોની સત્તાવાર પ્રક્રિયા, correction proposals, સાક્ષીઓના નિવેદનો અને કથિત બનાવટી દસ્તાવેજના ત્યારબાદના ઉપયોગ જેવી પરિસ્થિતિઓ સાથે મળીને જોવાના રહેશે. તપાસમાં title, ownership, survey numbers અને જમીનના extent સંબંધિત નોંધણી રેકોર્ડમાં અનેક સુધારા થયાનું પણ સામે આવ્યું હોવાનું ચુકાદામાં નોંધાયું છે. આ તમામ સામગ્રીને એકસાથે જોતા આરોપીઓને કથિત ગુનાઓ સાથે જોડતી પ્રથમ દૃષ્ટિએ પરિસ્થિતિ ઊભી થાય છે કે નહીં તેનો નિર્ણય ટ્રાયલ દરમિયાન પુરાવા આધારે કરવાનો રહેશે.

A6 માટે ત્રણ મંજૂરીઓ ખાસ મહત્વની બની

District Registrar તરીકે A6ની ભૂમિકા અંગે હાઈકોર્ટે વિશેષ નોંધ લીધી હતી. તપાસની સામગ્રી મુજબ તેમણે એક જ દસ્તાવેજ સંબંધિત index correctionsને ત્રણ અલગ પ્રસંગે—20 ઓગસ્ટ, 2020, 31 માર્ચ, 2021 અને 23 એપ્રિલ, 2021ના રોજ—મંજૂરી આપી હતી. કોર્ટના જણાવ્યા મુજબ આ મંજૂરીઓએ કથિત બનાવટી entriesને દાખલ કરવામાં અને ચાલુ રાખવામાં મદદ કરી હોવાનો પ્રોસિક્યુશનનો કેસ છે. District Registrar તરીકે title, ownership, survey number અને property extent જેવા મહત્વપૂર્ણ મુદ્દાઓ સંબંધિત સુધારાઓ મંજૂર કરતી વખતે યોગ્ય ચકાસણીની અપેક્ષા રહે છે. તેથી માત્ર ‘સત્તાવાર ફરજના ભાગરૂપે મંજૂરી આપી’ એવો બચાવ આ તબક્કે કાર્યવાહી રદ કરવા માટે પૂરતો નથી, એવું કોર્ટે નોંધ્યું.

સુપ્રીમ કોર્ટના અગાઉના ચુકાદાઓનો આધાર

મદ્રાસ હાઈકોર્ટે પોતાના નિર્ણયમાં સુપ્રીમ કોર્ટના અગાઉના ચુકાદાઓનો પણ આધાર લીધો. Devendra Prasad Singh Vs. State of Bihar કેસમાં સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે quashingની કાર્યવાહી દરમિયાન હાઈકોર્ટ સાક્ષીઓના નિવેદનોની ઊંડાણપૂર્વક કસોટી કરીને તેમાં રહેલી કથિત અસંગતતાઓના આધારે પ્રથમ દૃષ્ટિએ કેસ નથી એવો નિર્ણય આપી શકે નહીં. તેવી જ રીતે CBI Vs. Arvind Khanna કેસમાં વિવાદિત તથ્યોનો અંતિમ નિર્ણય ટ્રાયલ કોર્ટ દ્વારા પુરાવાની કસોટી બાદ થવો જોઈએ એવું જણાવાયું હતું. M. Jayanthi Vs. K.R. Meenakshi કેસમાં પણ ફરિયાદ અથવા charge-sheet રદ કરવાની અરજી દરમિયાન કોર્ટએ ઉપલબ્ધ પુરાવાની માન્યતાની વિગતવાર તપાસમાં પ્રવેશ ન કરવો જોઈએ અને ફરિયાદમાં આરોપિત ગુનાના જરૂરી ઘટકો દર્શાવતા આક્ષેપો છે કે નહીં તે જોવું જોઈએ એવો સિદ્ધાંત નોંધાયો હતો.

ચારેય અરજીઓ ફગાવાઈ, ટ્રાયલ ચાલુ રહેશે

અંતે મદ્રાસ હાઈકોર્ટે જણાવ્યું કે C.C.No.123 of 2026ની કાર્યવાહી આ તબક્કે રદ કરવા માટે કોઈ આધાર નથી. કોર્ટએ નોંધ્યું કે ઉપલબ્ધ સામગ્રીના આધારે આરોપો સંપૂર્ણપણે નિરાધાર છે એવું કહી શકાય નહીં અને ષડયંત્ર અંગે પ્રથમ દૃષ્ટિએ સામગ્રી ઉપલબ્ધ છે. આરોપીઓના બચાવમાં ઉઠાવવામાં આવેલા વિવાદિત તથ્યોનો નિર્ણય પુરાવાની સંપૂર્ણ કસોટી બાદ ટ્રાયલ કોર્ટ દ્વારા થવાનો રહેશે. તેથી Crl.O.P.Nos.9756, 12717, 12724 અને 15044 of 2026 તમામ અરજીઓ ફગાવી દેવામાં આવી અને જોડાયેલી miscellaneous petitions પણ બંધ કરવામાં આવી. ચુકાદો 25 સપ્ટેમ્બર, 2026ના રોજ જસ્ટિસ જી.કે. ઇળંથિરૈયન દ્વારા આપવામાં આવ્યો હતો. મહત્વનું એ છે કે આ આદેશ માત્ર કાર્યવાહી રદ કરવાની અરજીઓના તબક્કે આપવામાં આવ્યો છે અને તેમાં આરોપીઓ દોષિત હોવાનું અંતિમ રીતે નક્કી કરવામાં આવ્યું નથી; દોષિતતા કે નિર્દોષતા ટ્રાયલમાં પુરાવાના આધારે નક્કી થવાની છે.